Kennis m.b.t. (begrijpend) lezen en (begrijpend) luisteren.

Wanneer jij als kind buiten wel eens bent uitgegleden na een nacht met temperaturen onder nul en door je ouders bewust bent gemaakt dat woorden als glad en gevroren hierbij van toepassing zijn, staan de netwerken van de ervaring (vallen op gladde straten na een nacht met temperaturen onder nul) en de woorden (gevroren, glad, onder nul etc.) met elkaar in verbinding. Wanneer jij later de zin leest: ‘moeder zegt tegen haar kinderen om buiten voorzichtig te zijn, omdat het vannacht heeft gevroren’, zal je bij het lezen van het woord ‘gevroren’ meteen worden herinnerd aan de ervaring met het gladde ijs en daarom de waarschuwing van de moeder meteen begrijpen. Dit komt door netwerken binnen het brein die met elkaar in verbinding staan en daarom als ware een kettingreactie vormen. Hierbij geldt wel dat verbindingen na verloop van tijd ook kunnen afzwakken wanneer ze niet meer worden geactiveerd. Een ervaring als vallen op glad ijs is waarschijnlijk niet dusdanig intens dat het neuronennetwerk dat tijdens de ervaring is gevormd niet buitengewoon krachtig is. Het kan daarom zijn dat de kennis over het woord gevroren blijft, maar dat de ervaring wordt vergeten. Ook hierbij geldt weer een kanttekening: de kennis die het woord ‘gevroren’ bij iemand oproept kan net zo goed verdwijnen als deze nooit meer wordt geactiveerd. Scholen spelen in deze een grote rol. Zij hebben de tijd en de middelen om deze woorden te blijven aanbieden, om zo de netwerken in stand te houden.

Wat we uit ons onderzoek over begrijpend lezen dan ook concludeerde, is dat de aanwezige voorkennis die relevant is voor de te lezen tekst voor een groot deel de mate van begrip zal gaan bepalen. De leesstrategieën kunnen zeker helpen, maar zullen in weinig gevallen voorkennis irrelevant maken (Meester, 2020). Als we dus willen dat kinderen veel teksten gemakkelijk kunnen lezen en begrijpen, moeten we inzetten op het aanbieden van breed kennisaanbod. Het hebben van een breed kennisaanbod is echter niet genoeg en valt of staat bij de gebruikte didactiek.

Het is goed om je af te vragen of een rijk mentaal beeld bij een woord als gevroren nu wel echt zo belangrijk is. Om een antwoord op deze vraag te krijgen trekken we de functie van kennis breder. Het is namelijk niet heel problematisch wanneer er door een klein kennisverschil miscommunicatie ontstaat tijdens een gesprek over een bevroren stoep. De problemen kunnen groter worden wanneer het gaat over de interpretatie van regels en wetten. Neem als voorbeeld het woord vrijheid. Vrijheid kan voor de een betekenen dat je mag zeggen wat je wilt en zijn wie je bent. Voor een ander kan een woord als vrijheid rijke mentale beelden oproepen over de geschiedenis van vrijheid en de belangen ervan. De verwoording die een persoon met een rijk mentaal beeld gebruikt bij een pleidooi over het bewaken van vrijheid kunnen erg ongelukkig overkomen bij iemand met een vrij oppervlak mentaal beeld . In sommige gevallen kunnen dit soort miscommunicaties uitlopen op conflicten. We gebruiken bewust het woord miscommunicatie, omdat beide partijen het in een dusdanig conflict best met elkaar eens kunnen zijn, maar door een gat van kennis elkaar niet goed begrijpen.

Nu zeggen we niet dat miscommunicatie ten grondslag ligt aan alle conflicten die spelen in de wereld. Twee mensen met beiden een rijk mentaal beeld over een bepaald onderwerp kunnen nog steeds in conflict komen omdat hun mentale beelden op veel fronten simpelweg niet overeen komen. Deze mentale beelden en overtuigingen zijn wel nog steeds gevormd door eerder aangeboden kennis en/of ervaringen. Hierbij reist ook de vraag of deze conflicten altijd erg zijn. Wellicht zorgen deze conflicten juist voor positieve progressie binnen een samenleving. Om hier achter te komen, werpen we in een volgend blogbericht een blik op de geschiedenis van samenlevingen. Wat heeft er in het verleden toe geleid dat samenlevingen floreren of juist afbrokkelen en welke lessen kunnen we hiervan leren?